Een Nederlandse onderneming koopt machines, onderdelen of andere goederen bij een Duitse leverancier. In het contract staat dat Duits recht van toepassing is. Dan gelden bij gebreken toch gewoon de Duitse regels uit het Bürgerliches Gesetzbuch (BGB)? Dat klinkt logisch, maar is vaak niet het geval.
Bij internationale koopovereenkomsten tussen Nederlandse en Duitse ondernemingen speelt namelijk het Weens Koopverdrag, internationaal bekend als het CISG (United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods), een belangrijke rol. En dat kan praktische gevolgen hebben wanneer geleverde goederen niet aan de afspraken voldoen.
Duits recht afgesproken? Dan kan het CISG toch gelden
Doet een Nederlandse onderneming zaken met een Duitse leverancier? Dan is bij de koop van goederen vaak automatisch het Weens Koopverdrag (CISG) van toepassing. Dat komt doordat zowel Nederland als Duitsland bij dit internationale verdrag zijn aangesloten. Het CISG geldt in principe, tenzij in de overeenkomst duidelijk is afgesproken dat het wordt uitgesloten.
In beginsel expliciet uitsluiten van Duits recht of CISG
Een contractuele bepaling als: “Op deze overeenkomst is Duits recht van toepassing:”, betekent dus niet automatisch dat uitsluitend het Duitse BGB geldt. Het CISG maakt onderdeel uit van het toepasselijke Duitse recht en kan daardoor juist van toepassing zijn. Wie uitsluitend het Duitse nationale kooprecht wil laten gelden, zal het CISG in beginsel expliciet moeten uitsluiten. Dat onderscheid lijkt juridisch-technisch, maar kan bij een geschil over een levering aanzienlijke praktische gevolgen hebben.
Wat gebeurt er als de goederen niet voldoen?
Stel dat een Nederlandse fabrikant onderdelen bij een Duitse leverancier bestelt. Na levering blijkt dat de onderdelen niet voldoen aan de overeengekomen specificaties.
Dan ontstaan vragen zoals:
- Hoe snel had de koper de goederen moeten controleren?
- Binnen welke termijn moet bij de leverancier worden geklaagd?
- Moet de leverancier eerst gelegenheid krijgen het probleem te herstellen?
- Wanneer kan de koper een prijsvermindering verlangen?
- Welke verjaringstermijn geldt?
- En zijn de algemene voorwaarden van de Duitse leverancier eigenlijk onderdeel van de overeenkomst?
Het antwoord hangt mede af van de vraag welk juridisch regime van toepassing is.
Onderzoeken en klagen: CISG en Duits handelsrecht verschillen
Het CISG verplicht een koper om de goederen binnen een gelet op de omstandigheden zo kort mogelijke termijn te onderzoeken. Wordt een gebrek ontdekt, dan moet de koper de verkoper vervolgens binnen een redelijke termijn informeren en daarbij voldoende duidelijk aangeven wat er niet klopt.
Bij een binnenlandse Duitse handelskoop speelt daarnaast met name § 377 Handelsgesetzbuch (HGB) een belangrijke rol. Die regeling kent voor kooplieden een strenge verplichting om goederen na aflevering onverwijld te onderzoeken en geconstateerde gebreken onverwijld te melden.
Wie te laat klaagt, kan rechten verliezen. Voor een Nederlandse onderneming die in Duitsland koopt, maakt het dus verschil of de transactie onder het CISG of onder het Duitse nationale handels- en kooprecht wordt beoordeeld.
Algemene voorwaarden zijn niet automatisch van toepassing
Een tweede belangrijk verschil betreft de Duitse algemene voorwaarden, de Allgemeine Geschäftsbedingungen (AGB). Dat een offerte of orderbevestiging vermeldt dat de AGB van de verkoper gelden, betekent bij een internationale koop niet zonder meer dat alle bepalingen uit die voorwaarden onderdeel van de overeenkomst zijn geworden.
Onder het CISG is van belang dat voor de wederpartij voldoende duidelijk is dat de voorwaarden onderdeel van het contract moeten worden én dat zij vóór of bij het sluiten van de overeenkomst daadwerkelijk beschikbaar zijn. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door de voorwaarden mee te sturen. Onder omstandigheden kan ook directe elektronische beschikbaarstelling relevant zijn.
Een algemene verwijzing naar een website is daarmee niet zonder meer hetzelfde als het daadwerkelijk beschikbaar stellen van de voorwaarden. Dat is belangrijk omdat juist in AGB bepalingen kunnen staan over bijvoorbeeld aansprakelijkheid, klachttermijnen, garanties, bevoegde rechter en de uitsluiting van het CISG.
Prijsvermindering onder het Duitse kooprecht
Ook onder het Duitse kooprecht kan een koper bij een gebrekkige levering recht hebben op prijsvermindering (Minderung). Meestal moet de verkoper echter eerst de kans krijgen om het probleem op te lossen, bijvoorbeeld door het product te herstellen of te vervangen. De koper moet hiervoor doorgaans een redelijke termijn geven.
Pas wanneer de verkoper het probleem niet binnen die termijn oplost, herstel niet lukt of de verkoper weigert mee te werken, kan prijsvermindering aan de orde komen. In bijzondere situaties kan een uitzondering gelden en hoeft de koper niet eerst een termijn voor herstel of vervanging te geven.
De voorwaarden voor een prijsvermindering verschillen dus tussen het CISG en het Duitse BGB. Voor een onderneming die met een kostbare ondeugdelijke levering wordt geconfronteerd, is dat geen theoretisch onderscheid.
Hoe zit het met verjaring?
Ook hier is het verschil relevant. Het CISG bevat zelf geen algemeen verjaringsregime voor dergelijke vorderingen. Voor de verjaring moet daarom naar het aanvullend toepasselijke recht worden gekeken. Wanneer Duits recht aanvullend van toepassing is, kunnen de Duitse verjaringsregels een rol spelen.
Het Duitse BGB kent voor gebreken bij koop daarentegen een eigen verjaringsregeling, waarbij voor veel roerende zaken een wettelijke termijn van twee jaar geldt. In zakelijke overeenkomsten kunnen contractuele bepalingen en algemene voorwaarden deze positie beïnvloeden, voor zover een dergelijke afwijking juridisch is toegestaan. Alleen kijken naar de wettelijke hoofdregel geeft daarom niet altijd het volledige beeld.
Het contract kan belangrijker zijn dan het kopje ‘toepasselijk recht’
Staat in het contract dat Duits recht van toepassing is? Dan is daarmee nog niet bepaald welke regels bij problemen met de levering gelden. Minstens zo belangrijk zijn vragen als:
- Is het CISG uitgesloten?
- Welke algemene voorwaarden zijn overeengekomen?
- Waren die voorwaarden bij het sluiten van de overeenkomst beschikbaar?
- Welke afspraken zijn gemaakt over kwaliteit en specificaties?
- Welke klacht- en verjaringstermijnen gelden?
Dat wordt vooral zichtbaar wanneer er iets misgaat. Bij een machine van enkele honderdduizenden euro's kan het verschil tussen twee juridische regimes direct gevolgen hebben voor de mogelijkheden van de koper.
Een koopcontract verdient aandacht vóórdat er problemen ontstaan
Wanneer een Nederlandse onderneming goederen koopt van een Duitse leverancier, kunnen verschillende juridische regels en algemene voorwaarden een rol spelen. Welke regels uiteindelijk gelden, hangt onder meer af van het contract, de rechtskeuze, de eventuele uitsluiting van het CISG en de algemene voorwaarden van beide partijen.
Zeker bij contracten met een aanzienlijk financieel of bedrijfsmatig belang is het daarom verstandig om vóór ondertekening door een juridisch specialist te laten beoordelen welke regels van toepassing zijn en welke gevolgen de gemaakte afspraken kunnen hebben. Dat kan veel onduidelijkheid voorkomen wanneer een levering later niet aan de verwachtingen voldoet.
